Bilgisayar Dünyası

ASP yani Active Server Pages Microsoft firması tarafından klasik HTML sayfalarına dinamik bir yapı kazandırmak amacıyla ortaya çıkarılmış bir programlama dilidir. Internet yeni bir teknoloji olduğundan insanlar hayal gücü sınırlarını bu yeni teknoloji ile zorlamaktadırlar. ASP de bu yeni teknolojinin yeni bir parçası olmuştur.

ASP ile web sayfalarınızı dinamik hale getirebilirsiniz, bunu yapmak için ASP sunucu(server) tarafında sizin yazmış olduğunuz kodları çalıştırır ve istemci(client) tarafına ona özel görüntülenmesini istediğiniz sayfayı görür. Şimdi ilk başlangıç için karışık görünebilir bu yüzden isterseniz web progracılığından biraz bahsedeyim.

Web programcılığı, W3C tarafından standart haline getirilen HTML(Hiper Metin Anlamlandırma Dili) ile start almış ve CGI, JavaScript, ASP, VRML gibi dillerle devam etmiştir. Şimdi bu dillerin farkı şudur; bu dillerin bazıları sunucu tarafında bazıları ise istemci tarafında çalışmaktadır. İlk olarak HTML’i ele alalım; HTML dosyarınının içeriğini hepimiz biliyoruz. Bu içerik bağlandığınız sunucu tarafıdan bilgisayarınıza yollanır ve sizde bulunan web görüntüleyici(Internet Explorer, Netscape gibi.) tarafından size sayfa anlamdırılarak gösterilir. Yani tüm görüntüleme işlemini sizin bilgisayarınız yapar. HTML’den sonra çıkan Javascript teknolojisi de buna yakındır. Yani dosyalar bağlandığınız bilgisayar tarafından size yollanır ve siz onları bilgisayarınızda düzenleyip görüntülersiniz. Dikkat ettiyseniz javascript(js) içeren sayfalar diğer sayfalara göre daha geç yüklenmektedir, çünkü tüm o js kodları sizin bilgisayarınızda çalıştırılır ve tabi bu da performans kaybına yol açar.

ASP ise tamamen İstemci Tarafında (server side) çalışan bir programlama dilidir. Tüm kodlar sunucu tarafında çalıştırılır ve size sadece HTML kodları gönderilir. Böylece performans olarak büyük bir avantaj elde edilmiş olur, tabi bu web sunuculuğu yapacak bilgisayarınızın hızlı olmasına da bağlıdır. Örnek olarak OSYM’yi düşünün sizden aldığı bir ösym numarası ile orada bir program çalıştırır ve bu program size sadece girmiş olduğunuz numaraya ait sonucu bir html dökümanı olarak döndürür.

Sunucu taraflı programlamanın diğer bir avantajı ise güvenliktir. Örneğin js kodları Kaynağı görüntüle dediğinizde görülebilmektedir. Eğer siz güvenlik açısından kullanıcıların görmemesini istediğiniz bir program çalıştırıyorsanız sunucu tarafı programlama yapmalısınız. Bu tip programlamanın ilk örneği CGI ile gerçekleşmiştir. Perl dili kullanılarak üretilen bu kodlar pekçok kişi tarafından rahatça kullanılamamıştır çünkü CGI çalıştırmak için hosting yaptığınız yerde bu desteğin verilmesi gerekmektedir. Fakat asıl en büyük sorun bu kodları geliştiriken sizin hiçbir şekilde deneyememiz olmuştur. Çalıştığından emin olmak için programı sunucuya yüklemeniz gerekmektedir.

Şimdi bahsedeceğim diğer bir özellik de ASP geliştirmede kullanılan diller. En yaygın olarak kullanılan script dili VBScript’tir. Hepimiz ilk programcılık günlerimizi herhalde qbasic kodu yazarak geçirmişizdir. VBScript de temel itibariyle Visual Basic dilini kullanarak program üretmemize yarar. Bunun yanında JavaScript de kullanılabilir, fakat günümüzde js’yi kullanarak program geliştirmemizi sağlayan yeni bir dil JSP(Java Server Pages) bulunmaktadır.

ASP ile Neler Yapabilirsiniz?

Asp’nin avantajlarıdan ve çalışma mantığından bir önceki konuda söz ettim. Bu avantajlar göz önüne alındığında elelktronik ticaret için en kullanışlı dil olma avantajı vardır. Çünkü güvenlik bu tür uygulamalarda çok önemlidir ve Asp de bize bu güvenliği sağlamaktadır. Diğer avantajı ise çok kolay bir dil olmasıdır. Gerçekten bir perl ile program geliştirebilecek kişi sayısı sınırlıdır ama Asp’yi biraz programlama bilgisi olan herkes çözebilir ve çok kısa zamanda iyi işler ortaya koyabilir.

Asp ile veritabanına bağlanıp gelen verilerden faydalanarak sayfalar üretebilirsiniz. Bunun için SQL, Access veya Oracle kullanabilirsiniz. ODBC bağlantısı yapabileceğiniz tüm veritabanlarına Asp kullanarak erişebilirsiniz.

Asp ile her şeyin başında dinamik sayfalar hazırlayabilirsiniz. Böylece her kullanıcıya farklı bir sayfa gösterebilirsiniz. Html ile bunu ypamanız imkansızdır ancak farklı sayfalar yaparak bu sorunu çözebilirsiniz. Bu da zamandan ve yerden büyük kayıp demektir.

Asp kullanarak elinizdeki bilgiyi kolayca diğer insanların kullanımına açabilirsiniz. Sizde bulunan bir uygulama programını Asp ile entegre çalıştırabilirsiniz. Bu da sizin B2B ve B2C uygulamalar geliştirmenizi sağlar.

ASP kullanan bir tasarımcı olarak, esasında ASP’nin nesneleri ile bir şeyler yaparız. Başka bir deyişle, ASP kodlarımız bu nesnelere yöneliktir. Onları kullanma ve bir sonuç alma veya bir sonuç aktarma amacına yöneliktir. ASP’nin nesneleri altı grupta toplanır:

Application (Uygulama): Bir ASP sitesi, gerçekte bir program olarak görülür. Bu, HTML/CGI geleneğine aşina olan tasarımcılar için yeni bir kavram. ASP’yi bulan üstatlar, bir ziyaretçi, bir ASP sayfasından girerek, sitede gezinmeye başladığında, onu bir programı işleten bilgisayar kullanıcısı olarak görüyorlar. Böylece sitemiz, her ziyaretçinin karşısına çıktığında “bir program çalışmış” gibi sayılıyor. Bu yaklaşımın Web tasarımcısı olarak bize harika imkanlar sunuyor. Bunları daha sonra ele alacağız hiç merak etmeyin...

Session (Oturum) : Bir ziyaretçi sitemize geldiğinde, hangi sayfamızı talep ederse etsin, bu bağlantı ASP açısından bir oturum sayılır. Her oturumun belirli bir süre devam eden özellikleri, değişkenleri ve değerleri vardır. Site tasarımında oturum özelliklerinden geniş ölçüde yararlanacağız. Ancak ‘Application’ nesnesi ile karıştırılmaması çok önemli.

Request (Talep): Browser’dan server’a ulaşan bütün bilgiler, Request (Talep) nesnesinin öğeleridir. Bu nesneyi kullanarak, istemciden gelen her türlü HTTP bilgisini kullanabiliriz.

Response (Karşılık): Server’dan ziyaretçinin bilgisayarına gönderdiğimiz bütün bilgiler, çerezler (cookie) ve başlıklar (header) Response (karşılık) nesnesinin öğeleridir. Bu nesneyi kullanarak, ziyaretçiye göndermek istediklerimizi iletebiliriz.

Server (Sunucu): ASP, Web Server programını bir nesne olarak ele alır ve onun bize sağladığı araçları ve imkânları kullanmamızı sağlar.

ObjectContext (Nesne Bağlamı): Microsoft’un Transaction Server (MTS) programının sunduğu hizmetlere erişmemizi sağlar. MTS, ASP sayfaları içinden, uygulama programlarından yararlanmamızı sağlar. ASP uzmanlığınızı ileri düzeylere ulaştırdığınız zaman MTS ve ObjectContext nesnesinden yararlanabilirsiniz.

• ‘ karakteri (Shift+ 2 tuş kombinasyonu) ile başlayan satırlar açıklama satırlarıdır. ASP.dll, bu işaret ile karşılaştığı satırları işleme sokmadan geçer.

• Az çok bildiğiniz gibi ASP kodları <%..... %> işaretleri arasına yazılırlar. ASP.dll’e yönlenen bir ASP dosyasının satırları teker teker okunurken bu işaretle başlayan bir satır görülünce “İşte yine başlıyoruz... Bu bir ASP kodu ve bu sefil kod, ben olmadan hiçbir işe yaramaz” diyen muzur .dll’imiz işbaşı yapıyor; aradaki kodları icra ediyor ve sonuçları bize gösteriyor.

• Eğer kodumuz içerisinde bir değişken tanımlamamız gerekir ise bunu Dim ifadesi ile yaparız. (Örnek: Dim SiraNo,Adi,Soyadi). Birden fazla değişken tanımlamamız gerekirse aralarına virgül koymalıyız.

<HTML>

<HEAD>

<TITLE>JavaScript ile Tarih</TITLE>

<meta http-equiv="content-type" content="text/html; charset=ISO-8859-9">

<meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=windows-1254">

</HEAD>

<BODY BGCOLOR=WHITE>

<% Dim metin

metin="<H1>Merhaba...Yine ben...Ne o hala asp mi çalışıyorsunuz...Sizi tebrik ederim.Çok azimlisiniz...</H1>"

%>

<%

  response.write metin

%>

<br>

<%

    metin="<H1>Heyyy... Unuttunuz mu benim adım değişken.Benim değişmemden daha normal ne olabilir ki ???</H1>"

%>

<%

re sponse.write metin

%>

</BODY>

</HTML>

İlk önce metin denen kavramın bir değişken olduğunu belirttik. Ardından metin değişkenine bir değer atadık.

<%

  Dim SiraNo

  SiraNo=3265

 %>

Ardından ‘Response’ nesnesinin ‘write’ metodunu kullanarak bunu sayfaya yazdırdık. İşte bu kadar kolay. Madem bu ‘şey’in adı değişken, değiştirdik ve yeniden yazdırdık...